Do të bëhet problem i veçantë nëse fëmijës nuk ia sqarojmë së paku një arsye përse ia ndalojmë diçka që është rëndomtë për njeriun e shekullit të 21-të. Madje, edhe nëse e bëjmë këtë gjë në shtëpi, kur fëmija juaj do të shkojë te ndonjë shok i tij, të cilit i është e lejuar qasja në Internet, ose në internet kafe, edhe ai do të provojë që t’i kënaqë nevojat e veta.

Pra, nuk rekomandohet që fëmijës t’i ndalohet tërësisht qasja në Internet, mirëpo për këtë është detyrë e çdo prindi që ta kontrollojë rreptësisht se cilat adresa në internet i viziton fëmija i tij – kjo gjë është e mundshme.

Një botë e re që po rritet para syve tanë. Megjithatë, rreziku nuk mund të fshihet vetëm pas sajteve porno, kërcënimeve online dhe lojërave të shëmtuara. Të qenit në shërbim të tij, si fëmijët, ashtu dhe adoleshentët, rrezikojnë të bëhen viktimat e tij.

Shumë orë përpara kompjuterit ndikojnë për keq në formimin e fëmijëve: i bëjnë të rriten në një botë të shkëputur nga realiteti, të varur nga kompjuteri, nga videolojërat dhe çati. Para disa ditësh një gazetë e përditshme gjermane ka publikuar një propozim drastik: një tabelë me kohën maksimale të përdorimit të kompjuterit dhe jetës online. Ideja ishte e një doktoreshe, gjithashtu drejtoreshë e Institutit Ndërkombëtar të TV-së për fëmijë dhe programet edukative.

Ky problem është një e dhënë e përbashkët në të gjithë botën. Që këtu lind propozimi i doktoreshës: të vendosen në familje rregulla të forta për përdorimin e kompjuterit, të radhitura sipas moshës. Për fëmijët 4-6 vjeç, koha maksimale e qëndrimit para kompjuterit është 30 minuta, për ata 7-10 vjeç 45 minuta, 11-13 vjeç 1 orë, ndërsa fëmijët nga 14 e lart, një orë e gjysmë. Më pas ndalimi: nuk ka çat online, nuk ka lojëra me kompjuter pa praninë e prindërve, apo të eksplorojnë vetëm në internet, nuk ka kompjuter personal në dhomë.

Në rast se në shtëpi keni sistemet operative Windows Vista apo Windows 7, mund ta kontrolloni se cilët sajte i viziton fëmija juaj – me ndihmën e opsionit “Parental kontrol”. Këtë opsion mund ta përdorni nëse hyni në “START meny”, pastaj zgjidhni opsionin “Kontroll panel”. Aty, pos të tjerash, për kompjuterin tuaj, do të gjeni opsionin “Parental kontroll”, i cili gjendet në “Kontrol panel” të sistemit tuaj operativ. Ky opsion është lehtë i përdorshëm. Fjala është për atë që krijohen dy urdhra: njëri urdhër është për prindin i cili ka privilegjin e administratorit, ndërsa tjetri urdhër është për fëmijën tuaj. Kjo do të thotë që me urdhrin tuaj do të kontrolloni fëmijën tuaj. Krijoni profilin, përkatësisht shfrytëzuesin i cili do të jetë i superkontrolluar nga ju. Në dispozicion keni shumë opsione. Mund të kontrolloni kohën kur fëmija juaj e përdor kompjuterin, mund t’i kontrolloni cilat aplikacione i shfrytëzon, llojin e lojërave të caktuara, të cilat ju duken tepër destruktive dhe në fund qasja në ueb-lokacione të caktuara për të cilat mendoni se nuk janë të përshtatshme për fëmijën tuaj. Pos asaj që do ta kontrolloni fëmijën tuaj, është shumë me rëndësi që t’ia bëni me dije se çfarë rreziku gjurmohet në Internet.

Fëmijët janë shumë të besueshëm dhe shumë shpesh nuk i mbrojmë mjaft informatat e rëndësishme për veten. Këto janë të gjitha gjërat të cilat mund t’i mësoni nëpërmjet bisedës, por edhe për lojën që është shumë me rëndësi të ruani shifrën tuaj, të cilën nuk do t’ia tregoni madje as mikut më të mirë. Megjithatë, biseda është shumë më e rëndësishme, madje me fëmijët pak më të rritur.

Europa do që Greqia t’i përmbahet kushteve të paketës shpëtuese prej 173 miliardë eurosh, që u miratua vetëm në mars. Por partitë greke, që e mbështesin këtë u goditën në zgjedhjet e 6 majit.

Sondazhet sugjerojnë se partitë pro shpëtimit do të humbin sërish në zgjedhje dhe partia e radikalëve të majtë, e njohur si Syriza, po fiton mbështetje duke thënë se marrëveshja do të prishet dhe Greqia gjithsesi do të qëndrojë në euro.

Por si do të përfundojë ky akt i dramës greke? Një dalje nga euro duket gjithnjë e më e mundshme. Por, kjo nuk është ajo që duan pjesa më e madhe e grekëve, ose e Europës. Funde të tjera janë të mundshme. Më poshtë janë katër skenarë, sipas Wall Street Journal:

1. Dalja

Në rast se qeveria e mbështetur nga Syriza do të prishë marrëveshjen, Europa ka të ngjarë që të ndërpresë huanë që i duhet Greqisë për të administruar qeverinë—pavarësisht frikës se paniku financiar mund të përhapet në Portugali ose në Spanjë.

Brenda pak kohe Athina nuk do të jetë në gjendje që të paguajë faturat për furnizuesit e saj. Si rrjedhojë nuk do të kishte para për të paguar përfitimet sociale dhe pagat. Kjo mund të sillte trazira sociale.

Greqia gjithashtu ka nevojë për miliarda euro nga Europa, që të rikapitalizojë bankat e saj, të cilat përndryshe do të përballeshin me paaftësi paguese, në sajë të humbjeve të mëdha që kanë pësuar nga ristrukturimi i obligacioneve greke.

Zyrtarët e BQE-së kanë paralajmëruar se nuk do të lënë bankën qendrore të Greqisë që të mbajë gjallë bankat pa aftësi paguese, duke printuar euro. Greqia mund të detyrohej shpejt që të printonte dhrahmi për të parandaluar shkatërrimin e bankave dhe pjesës më të madhe të popullsisë.

Ekonomistët tremben se qytetarët grekë mund t’u paraprijnë këtyre zhvillimeve, duke tërhequr kursimet e tyre në euro nga banka, në mënyrë që t’i mbrojnë ato. Një dyndje masive në banka mund të detyronte Greqinë të mbyllte bankat dhe të ringjallte dhrahminë.

“Përveçse në rast se do të ketë një rezultat surprizë në zgjedhje, gjithnjë e më shumë duket se ka të ngjarë të ketë një dalje,” thotë David Lea, analist në firmën konsulente të riskut, Control Risks.

2. Mohimi

Lideri popullor i Syriza, Alexis Tsipras, thotë se Greqia mund ta mbajë euron edhe në rast se ajo e mohon marrëveshjen. Mesazhi i tij i drejtohet grekëve që duan të mbajnë monedhën, por nuk duan të bien pre e kërcënimeve europiane.

Besimi i Syriza në një rrugë të tretë, midis masave të rrepta dhe përjashtimit, po nxitet nga ndryshimi i fokusit të Europës. Në Francë, Itali dhe Holandë dhe në një farë mase edhe në Gjermani, votuesit dhe politikanët janë gjithnjë e më shumë kritikë ndaj efekteve të masave të rrepta në rënien ekonomike.

Por këto vende nuk janë të varura nga një paketë shpëtuese nga taksapaguesit e shteteve të tjera. Huatë që Greqisë i duhen për të paguar pensionistët dhe mësuesit nuk do të ishin të disponueshme, në rast se Greqia do të ndalonte rishikimin e shtetit dhe ekonomisë së vet.

Michael Fuchs, një zyrtar i lartë në qeverinë gjermane thotë se Syriza ka deluzionin e influencës greke. “Diferenca mes mohimit dhe daljes është shumë më e ngushtë sesa ata mendojnë.”

3. Rinegocim

Partitë pro shpëtimit mund të ketë rezultat të ndryshëm nga ato që parashikojnë sondazhet dhe të fitojnë zgjedhjet. Madje edhe ata thonë që marrëveshja e masave të rrepta, që u nënshkrua në mars, ka nevojë për rishikim.

Por lehtësimi i kushteve të paketës, do të kërkonte hua më të mëdha nga Europa për të mbushur gropat buxhetore të Greqisë. (FMN tashmë thotë se u ka dhënë hua grekëve maksimumin që mund të justifikojë.) Kreditorët e Europës veriore e kanë shprehur që nuk janë më të gatshëm që t’i japin më shumë hua Greqisë.

Paketës origjinale shpëtuese të vitit 2010 iu desh të rritej me 138 miliardë euro këtë vit, për shkak se situata në Greqi ishte larg asaj që pritej. Një rritje tjetër nuk do të arrinte të kalonte në parlamentet e Gjermanisë, Holandës dhe Finlandës.

Por një rezultat i fortë i Syriza mund ta vështirësonte rinegocimin. Rritja e Syriza u bazua në thirrjet për të hedhur poshtë masat e rrepta, jo për t’i lehtësuar paksa ato. Ata nuk do të pranojnë koncesionet e lehta që mund të bëjë Gjermania.

4. Pendimi

Liderët e Europës thonë se zgjidhja është e thjeshtë: Politikanët grekë mund të ndalin së turfulluari dhe t’i qëndrojnë marrëveshjes shpëtuese. Kjo do të kërkonte që Greqia të binte dakord në mes të vitit për një raund të ri të masave të rrepta. Më pas Greqia mund të merrte hua që të paguante për shërbimet publike, përfitimet sociale dhe për të rikapitalizuar bankat. Por, kundërshtimi i politikanëve ndaj paketës shpëtuese ka shkruar shumë larg, që të pritet të ndodhë kjo. Partitë që mund ta bënin këtë, thjesht janë shumë të dobëta. Memorandumi, ashtu siç është nënshkruar, u hodh poshtë në mënyrë shumë të qartë, thotë z. Lea.

Atëherë, cili është roli dhe synimi i vërtetë i fjalës “homofobi”? Realiteti është se fjala “homofob” sillet si një shpatë me dy tehe, e cila në një goditje përligj dhe e bën të natyrshëm homoseksualizmin në mendjet e masave injorante, kurse në goditjen tjetër shkretuese margjinalizon dhe armiqëson këdo që ndjen neveri të natyrshme ndaj këtij veprimi të përçmuar.
Fjala “homofob” mbart një mallkim të qenësishëm, (ngjashëm me ndikimin e fjalëve “seksist”2
Prandaj, kur një sasi e mjaftueshme njerëzish të kenë pranuar këtë aksiomë dhe norma të jetë zëvendësuar me një jonormale (për shkak , “racist” dhe “anti-semit”), e cila, çuditërisht, e fuqizon injorantin me një mekanizëm mbrojtës një-tingullor i cili mund të përdoret për të kërkuar shpëtim, kur një mbështetës i të drejtave homoseksuale s’mundet të argumentojë më tutje pozicionin e vet në favor të homoseksualizmit. Pra, çfarë ndikimi psikologjik ka kjo fjalë në nishanin e saj?
Me të goditur, ju e ndjeni fuqinë e shpërthimit të saj, i cili aty për aty të vë në disavantazh, duke të detyruar të deklarohesh urgjentisht:”Jo, nuk jam homofob!” Mjerisht, padashur, mu aty ti bie viktimë e një fjale të sajuar, e cila është mbarsur artificialisht në mitrën e gjuhës me qëllimin e vetëm të etiketimit të kujtdo që guxon të kundërshtojë standardet e sotme idiote të relativizmit moral. Fjala “homofob” tremb viktimën e vet sikurse një rrugaç i oborrit shkollor, duke parandaluar këdo nga të shprehurit e ndjenjave të vërteta kundër homoseksualizmit. Kjo tytë metaforike ndihmon pa masë në përjetësimin e mitit i të qenët e homoseksualizmit një normë e pranuar nga masat.
Prandaj, kur një sasi e mjaftueshme njerëzish të kenë pranuar këtë aksiomë dhe norma të jetë zëvendësuar me një jonormale (për shkak të numrit e jo natyrës), atëherë do të piqen frytet e mundësisë për aktivistët pro-homoseksualë për të lobuar që ta kriminalizojnë atë normë morale. Disa fjali më lart, përdorëm fjalën “urrejtje” në vend të “frikë”, sepse nuk ndjehemi rehat me fjalën “frikë” dhe implikimet e saj. Ne pajtohemi se fjalët “urrejtje” dhe “frikë” mund të jenë dy domino të cilat mund të ndikojnë drejtpërsëdrejti në njëra-tjetrën, por, kur të izolohen dhe të përkufizohen secila në tiparin e vet, ato mbartin kuptime të pavarura. Nëse them “unë e urrej peshkun”, kjo nuk nënkupton që medoemos të kem frikë nga peshku. Ky është një vrojtim tepër i rëndësishëm, meqë mbështetësit e fjalës “homofobi” duan që ne të besojmë se, për shkak të një “frike” të “tendencave tona homoseksuale” të pazhvilluara, ne zhvillojmë një “frikë” të paarsyeshme ndaj homoseksualizmit.
Çuditërisht, ata asnjëherë nuk e zbatojnë këtë arsyetim për dikë që urren incestin, pedofilinë apo nekrofilinë3, bile, ata vetëm thonë se kjo urrejtje është një mekanizëm i natyrshëm i mbrojtës, i cili shfaqet përballë akteve të tilla jonormale. Prandaj, kurrë s’do të shihni që termat “pedofob” apo “incestofob” të sajohen si një term klinik dhe të zbatohen në këdo që ndjen një urrejtje të bashkëlindur ndaj këtyre akteve, meqë kjo do të rezultonte që shumica e popullatës botërore të jenë kandidatë të qartë për etiketën e incestofobisë dhe pedofobisë. Ç’u bë me idiomën e moçme e të mirë “ta quajmë lopatën lopatë”? Me fjalë tjera, nga vjen nevoja që një individ i cili kinse kryen këtë akt të natyrshëm (homoseksualizmin) të emërtohet me emra që fshehin realitetin e tij (dmth gej/Anglisht: I lumtur)? A është e zakonshme kjo qasje? A mendojmë t’i vejmë emra të luluar dikujt që vret, dhunon seksualisht apo kryen incest?
A do të mendonit ta quanit me terma bukurtingëllues si “gazmor” apo “i pëlqyeshëm” dikë që kryen incest? Apo do të preferonit që vetëm të mbështetnit termin “incest” si një përkujtues të drejtpërdrejtë për krimin e tij të pështirë? Eufemizmi fsheh ide të pakëndshme e shqetësuese. A nuk është ky rasti me fjalë e pavend “gej”? Termi “gej” është një produkt i zhargonit psikologjik i cili përdoret për çorientim, për turbullimin e realitetit nëpërmjet një klasifikimi të papërshtatshëm. Thuhet që sulmi është mbrojtja më e mirë, dhe, në dritën e këtij termi të sajuar, ne pajtohemi me gjithë zemër. Pra, herën tjetër, kur dikush ju quan homofob, kërkoni nga ky entuziast i indoktrinuar i këtij termi të shpjegojë përkufizimin e kuptueshëm të tij dhe si kjo zbatohet në rastin tuaj dhe antipatinë tuaj të bashkëlindur ndaj homoseksualizmit. Kjo pashmangshëm do të këmbejë pozitat dhe do ta bëjë atë të mbartë së pari barrën e justifikimit gjuhësor të termit e mandej të provojë se si zbatohet ky term në rastin tuaj. Në shumicën e rasteve, personi s’do të jetë në gjendje të artikulojë rastin e tij kur të mbrojë termin “homofob”, sepse, siç u provua më lart, bota shumë pak e kupton realitetin.
Le të mos harrojmë se fjala “homofobi”, po ashtu, nënkupton se homoseksualizmi është e instaluar gjenetikisht dhe se gjeni gej është zbuluar që moti. Pseudoshkenca do që ne ta besojmë këtë. Mirëpo, kur personi të shikojë mbrapa skenës së kësaj agjende imorale të kësaj shkence prej maskarade, do të bëhet fare lehtë të zbulohet se nuk ekziston diçka si gjeni gej4

1 Ad Hominem (Latinisht: ndaj personit) që merr në konsideratë ndjenjat apo paragjykimet më parë sesa intelektin; sulmim ndaj karakterit të kundërshtarit më parë sesa përgjigje ndaj pohimeve të bëra.
2 Seksizëm: Sjellje apo qëndrime të bazuara në stereotipet tradicionale të roleve seksuale. Me këtë term, synohet të shfuqizohet botëkuptimi tradicional patriarkal dhe të avancohet koncepti i barazisë gjinore.
3 Nekrofili: Tërheqje seksuale nga kufomat.
4 Sociologu Steven Goldberg Phd thotë: ”Pothuaj krejt provat argumentojnë kundër ekzistencës së një faktori rastësor psikologjik vendimtar dhe unë nuk di për ndonjë hulumtues që beson se ekziston një faktor i tillë vendimtar … faktorët e tillë luajnë një rol gatishmërie, jo vendimtar … Nuk di për ndonjë në këtë fushë që argumenton se homoseksualizmi mund të shpjegohet pa iu referuar faktorëve rrethues”. Një nga konkluzionet e Jeffrey Satinover në “The Gay Gene” është se: ”S’ka prova që tregojnë se homoseksualizmi është gjenetik, dhe asnjë hulumtim nuk pohon një gjë të tillë. Këtë e pohojnë vetëm Shtypi dhe disa hulumtues të caktuar, kur i flasin publikut”. (Jeffrey Satinover, MD, The Journal of Human Sexuality, 1996, f.8)
Simon LeVay, autori i studimit të hipotalamusit, vëren:
”Është me rëndësi të theksohet ajo çfarë nuk kam gjetur. Nuk kam gjetur që homoseksualizmi është gjenetik apo që ka një shkaktar gjenetik për të qenët gej. Unë nuk kam treguar se burrat gej janë lindur asisoj, çka është gabimi i zakonshëm të cilin njerëzit e bëjnë, kur interpretojnë punën time”. (Nimmons, 1994, f.64)
LeVay, një hulumtues dhe gej aktivist, bëri një vrojtim interesant rreth theksimit të biologjisë së homoseksualizmit; ai tha:
”… njerëzit që mendojnë se gejët dhe lezbiket janë të lindur asisoj, janë të gatshëm, po ashtu, të mbështesin të drejtat e gejëve”. (1996, f.282)

Marre nga Mburoja.net/Shqiptari.net

Cilët janë 140 gratë e burrat që do të zgjedhin Presidentin e ri të Republikës? Çfarë ka pas vendimmarrjes së krerëve të partive parlamentare dhe cilët janë njerëzit që do të zbatojnë skemat e tyre? Të gjitha kombinimet e shifrave që mund të garantojnë apo të hedhin poshtë numrin e 71 votave “Pro” për kreun e shtetit.

Të gjitha këto llogari ngrihen mbi një aksiomë: nëse garantohet vota e fshehtë në Kuvend. Por në më shumë se një rast, i fundit kishte të bënte me votimin e një anëtari të KLD-së, një gjë e tillë është ende e pasigurtë. Edhe në një kampion prej 140 shqiptarësh, në qendër të Tiranës, nën dritat e projektorëve dhe të kamerave, vota e fshehtë, e lirë dhe e ndershme, nuk ka funksionuar.

Një javë më parë, një prej emisioneve te “Pasdites”, trajtoi origjinën e emrave të vendbanimeve shqiptare.

Gjuhëtari Gjovalin Shkurtaj ngjalli një interes të madh nëpërmjet shpjegimeve të tij interesante dhe duke qëndruar në të njëjtën temë, “Pasdite” trajtoi të hënën se si kanë ndryshuar emrat e shqiptarëve ndër vite dhe arsyet që kanë sjellë këtë ndryshim.

Për t’iu përgjigjur njëkohësisht pyetjeve nëse emrat shqiptarë janë të rrezikuar dhe se çfarë duhet të bëjmë në vazhdim, gjuhëtarja Linda Mëniku, pedagoge në Universitetin e Tiranës, bëri një ekspoze të gjerë, duke nisur nga emrat e gjyshërve tanë dhe prejardhja e tyre.

“Emrat apo vënia e tyre është një proces që lidhet me kulturën, traditën dhe identitetin personal të secilit prej nesh. Ai tregon lidhje kulturoe, familjare, përkatësi në grup, etj. Domethënë, emri tregon përkatësi, por edhe një risi dhe qëllim për të qenë i veçantë. Emrat tanë janë tregues i kësaj marrëdhënie me veten, me kulturën e tyre moderne, por edhe ato që kemi qenë në kontakt, histori luftrash, fqinjësi dhe histori globalizimi”, parashtroi temën gjuhëtarja.

“Tek gjyshërit tanë është krejtësisht i qartë raporti i ndarjes fetare, me emra turq, arabë apo katolikët, me emra të krishtera në variante shqip si Gjin, Gjon, Mrik. Ortodoksët dallohen lehtë për shkak të njëtrajtësisë së tyre, si Antoneta, Dhimitër, Andon, etj”.
Pasi këtij grupi, zonja Mëniku identifikon ata persona të viteve të kohës përpara dhe pas Luftës së Dytë Botërore, “kur ka një lloj përpjekje për t’u identifikuar si shqiptar apo dëshira të së ardhmes. E shprehur në emra, ka rritje emrash si Fatbadh, Lumturi, Liri, Shpëtim, çka lidhet me dëshirat e shqiptarëve për të ardhmen dhe për veten e tyre. Në këtë brez, janë dominues piëkrisht emrat Shpëtim dhe Liri. Përsa i përket Kosovës, ka një karakteristikë tjetër, ndonëse identitet të njëjtë. Lidhur me historinë e saj, në brezin që sot janë 20-30 vjeç, mbizotërojnë emra si Liridon, Liridona”.

Në kohën e komunizmit, ka patur ndikime të qarta kultutore, por edhe tentativa për t’u rikthyer në emra thellësisht shqiptar. Pegagogia Mëniku shpjegon: “Fundi i viteve 1960-70, për shkak të rritjes së ndërgjegjësimit të raporteve shqiptaro-ilire, e ndikuar edhe nga studimet e gjuhëtarëve gjermanë, nisën të përdoreshin në masë emra si Anila, Entela, Bledi, Arben, Artan, Genci, Ilir, Genti, Teuta. Janë të gjithë emra që i referohen fiseve ilire”.

Megjithatë, kjo periudhë e identifikimit me emrat ilirë dallon për dy faza të saj. “Etapa e parë ishte ajo e preferimit të emrave të mbrëterve ilirë, si Agron, Teuta, Bardhyl dhe më pas, në një etapë të dytë, në një përpjekje për të krijuar një lloj identiteti si Brikena, Bledar, Bledion, por edhe emra fisesh, si Ardian, Enkelejd, Dasaret, etj. Në këtë periudhë pati edhe një ndikim nga miqësia me Bashkimin Sovjetik, duke u vendosur shumë emra si Sonja, Vladimir, Liliana, etj. Ndërsa marrëdhënia e viteve 60-70 me Kinën, nuk solli shumë ndikim në fushën e emrave, çka tregon se marrëdhënia ishte mbase sipërfaqësore dhe se kulturat ishin shumë të ndryshme për t’u përshtatur në pak kohë”.

Dekada e fundit e komunizmit dhe tranzicioni ka shënuar një tjetër etapë në historinë e vendosjes së emrave të shqiptarëve. “Fundi i viteve 1980 solli një ndryshim të situatës. Në komunizëm ishte e ndaluar vënia e emrave fetarë dhe të huaj, kështu që liberalizimi i pjesëshëm i jetës solli krijimin e një brezi Liviash, ndikuar nga personashi Livia Konte e Oktapodhit apo emra të tjerë serialesh, si Megi. Rikthimi i fesë në jetën e shqiptarëve u shoqërua me rikthimin e këtyre emrave fetarë, si Kristi, Sara, Françeska, etj, por tendenca e fundit është rikthimi përsëri tek emra shqiptarë, kryesisht ilirë, të shkurtër dhe të paeksploruar, si Bojken apo Daor. Gjithashtu, vërehet një dëshirë për të vendosur emra të tjerë shqiptarë, si Art, Drin, Bora, Arbi, Dea, etj”.

Sipas gjuhëtares, e cila nuk sheh një rrezik evident për zhdukjen e emrave shqiptarë dhe që pranon si një tendencë të pashmangshme të globalizimit dhe lëvizjes së lirë bashkëekzistencën e emrave të huaja, një rol të mirë në ruajtjen e identitetit është edhe një vendim i gjendjes civile në vitin 2008, që shmang emrat e çuditshëm dhe qesharakë. “Janë pikërisht emra si Pikëllime, Ballokume, Çbane, Sose, Pseerdhe, Mbarime, Van Dam, Çak Norris, Zidan, Ingis apo Bon Xhovi, ata që nuk lejohen më”.

Duhet thënë fillimisht se, megjithëse meritokracia është një koncept që po haset me një frekuencë të lartë që nga shekulli i 20-të, ky term (meritokracia) ka një origjinë të hershme përdorimi që nga filozofët e lashte si Plutoni, Aristoteli e më pas prej Confucit deri në kohët moderne, ku koncepti i meritokracisë gjeti një shprehje të zbatuar duke influencuar fillimisht nga Kina në Indinë Britanike përgjatë shekullit të 17-të dhe më pas, duke kaluar në kontinentin evropian dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Me përkthimin e teksteve të Confucit, intelektualët evropianë u “familjarizuan” me meritokracinë e filozofisë kineze duke influencuar që ajo të zëvendësonte filozofinë e “vjetër” të Europës. Por meritokracia në vetvete nuk është një formë qeverisjeje, e cila me gjithë aplikimin këmbëngulës në Singapor pasi ky vend u shkëput nga Malajzia, nuk i krijon të gjitha premisat e një harmonie të qeverisjes, pasi ai “uniformizon” kërkesën dhe nevojën duke standardizuar metodologjitë e ndryshme të administrimit.

Meritokracia është më shumë një ideologji. Ashtu si ajo konceptohet, individët duhet të aplikojnë në bazë të meritokracisë duke u “gjykuar” mbi një sërë meritash të tilla, të cilat përcaktojnë një hark të gjerë elementësh që nga inteligjenca tek morali, nga kultura e përgjithshme deri tek zotësitë specifike. Teori të ndryshme mbi meritokracinë, përkojnë në një fakt të rëndësishëm – që “merita” në vetvete duhet të jetë konsiderata më e rëndësishme gjatë një vlerësimi.

Një term tjetër, i cili konsiderohet thuajse antipodi i “meritokracisë” është nepotizmi. Kjo fjalë, derivon nga një rrënjë latine (nip, mbesë, i afërm). Nga mënyra se si perceptohet tashmë kjo fjalë në gjuhë të ndryshme, një sociolog mund të klasifikojë lehtësisht edhe zhvillimet sociale të atij kombi, vendi, apo gjuhe. Në fjalorë të vendeve të ndryshme, ndër kuptimet me të cilat shoqërohet kjo fjalë përcaktohet edhe si “korrupsion”, por ajo që mund të përkufizohet në kuptimin administrativ, zakonisht ka të bëjë me fenomene, të cilat ndeshen në ato entitete, niveli i demokratizimit të të cilave është i ulët. Këto “entitete” mund të jenë shprehje e nivelit të zhvillimit të shoqërisë, por në raste të caktuara, individë të ndryshëm munden të ndërhyjnë në rregullat e një sistemi “meritokratik”, duke implantuar një sistem “nepotik” , nëpërmjet të cilit arrin të sigurojë një lloj “sundimi” të mikro-kulturave të mëparshme të atij entiteti, organizate, apo vendi të caktuar.

Në tregun shqiptar të punës, përgjatë njëzet viteve të fundit ka patur zhvillime të konsiderueshme. Me fuqizimin e bizneseve private, me daljen përtej kufijve të “biznesit familjar”, nevoja për forca pune dhe për ekspertë të kualifikuar, sjell vetiu një lloj qëndrimi më realist ndaj forcave të punës. Nevoja e implementimit të një sistemi vlerash mbi bazën e meritokracisë bëhet një domosdoshmëri, e cila gjithnjë rezulton pozitivisht në rritjen e eficiencës në një organizatë. Megjithatë, nisur nga perceptimi i përgjithshëm, si dhe nga niveli i manaxhimit të bizneseve, mund të vërehet lehtësisht se në ato organizata, apo biznese, ku roli i manaxhimit është një aksesor i pandjeshëm në funksion të interesave të pronarit (ose pronarëve) të biznesit, meritokracia mbetet një koncept i palidhur me mënyrën e funksionimit dhe të manaxhimit të burimeve njerëzore.

Përsa i përket implementimit të kritereve të meritokracise, pamja vjen e errësohet akoma më tej në sektorin shtetëror. Përpos kritereve politike, të cilat janë jo vetëm një vazhdë e hijeve që lënë pas diktaturat, drejtuesit zyrtarë krijojnë premisat që nëpërmjet punësimit të individëve të ndryshëm, të “trafikojnë” interesa private të caktuara nëpërmjet emërimeve përtej kritereve që kërkon një vend pune në një organizatë shtetërore. Ky lloj subjektivizmi motivohet edhe ligjërisht nga fakti se pas çdo konkurimi për një vend pune në administratë, pavarësisht nga rezultati i pikëve, drejtuesi mund të përzgjedhë nga lista që i ofrohet pikërisht njërin nga personat që renditen ndër tre të parët, pra jo të parin. Departamenti i Administratës Publike nuk ofron statistika sa i përket rasteve të “përzgjedhjes”, por rëndom, ndodh që të punësohen ata që renditen në fund të klasifikimit. Në ligj mungon gjithashtu edhe detyrimi që duhet të ketë një drejtues për të bërë transparente mënyrën dhe kriteret e vendimmarrjes për rastet e punësimit, por nga ana tjetër, i privon nga e drejta e ankimit individët, të cilët janë renditur më lart në rezultatet e konkurimit.

Ndërsa në tregun “privat” të punës në Shqipëri, vërehet se vitet e fundit po bëhen gjithnjë e më shumë prezente në treg kërkesat publike për vendet vakante të punës. Ky është një lajm pozitiv krahasuar me zhvillimet e ngadalta të demokratizimit të manaxhimit të burimeve njerëzore në institucionet shtetërore. Tashmë është një fakt më se i pranuar që sektori shtetëror nuk mundet dot t’a mbajë të punësuar një ekspert të aftë, i cili në sektorin privat mundet të përfitojë një pagë disa herë më të lartë. Kjo bën që shërbimet e ofruara nga sektori privat, të rezultojnë në një nivel cilësor të dallueshëm.
Përsa i përket çështjes së meritokracisë, ashtu si përmendet edhe me lart, ajo konsiderohet jo aq si një mënyre menaxhimi sesa si një lloj “ideologjie”, implementimi i së cilës, kërkon kohën e vet në tregun shqiptar të punës. Ky treg, i cili mund të quhet ende në konsolidim e sipër, ka akoma shume mekanizma që duhet t’i përdorë, për të krijuar një profil të caktuar, ku çdo individ, të ketë aksesin individual.

Ndërkohë që “meritokracia” konsiderohet si një ideologji, “nepotizmi” nga ana tjetër, është sjellje. Në kushtet e Shqipërisë, ashtu si u përmend edhe më lart, “nepotizmi” është një lloj qasjeje e krijuar nga ata individë, të cilët munden t’u imponohen organizatave të ndryshme, duke synuar vetëm një element – manaxhimin e centralizuar, ku çdo veprim miratohet e ku nëse një individ kryen një veprim të caktuar, ai është koshient se shumë sy e shohin dhe shumë veshë e dëgjojnë. Në këtë mënyrë, drejtuesi i organizatës arrin të “sigurojë” vetëm një qëndrim unik kundrejt të tretëve jashtë organizatës, ku ai mbetet “zëri” i vetëm që prezanton çfarë ai synon. Në kontekstin e ngushtë të fjalës “nepotizëm”, nuk është gjithnjë e thënë që rreth menaxherit të organizatës të jenë vetëm njerëz të afërt të tij në lidhje gjaku.

Megjithatë, falë asistencës perëndimore, në disa institucione shtetërore, të cilat nuk janë pjesë e Administrimit Publik, mund të gjenden rregulla, të cilët bëhen një lloj pengese “formale” ndaj nepotizmit. Megjithatë, rëndësi të madhe për një organizatë, e cila menaxhohet nga nivele të ndryshme vendimmarrjeje, ka fakti i parimeve të përgjithshme të zbatimit të transparencës dhe të përdorimit të atyre metodologjive, të cilat nuk lejojnë krijimin e “boshllëqeve” të caktuara, ku dëshira për t’i dhënë zgjidhje të shpejta çdo problemi, sjell qëndrimet nepotike. Rastet janë të shumta, ku lufta ndaj qëndrimeve subjektive të trajtimit të punësimit, ka sjellë përmirësime të ndjeshme në rekrutimin e individëve mbi bazën e meritokracisë. Për shembull në rregullat Etike të Bankës së Shqipërisë përcaktohet përgjithësisht se ndalohet puna në bankë e bashkëshortëve dhe të afermve të tjerë deri në radhën e tretë, operacionet e punës së të cilëve, kishin lidhje direkte mes tyre. Natyrisht, ky është një rregull, i cili në institucione të ndryshme dhe në rrethana të caktuara mund të marrë efekt. Megjithatë, problemi do të mbetej në një zgjidhje jo aq të rekomandueshme nëse mund të krijohej në të ardhmen një lidhje bashkëshortore në raportet “epror-vartës”. Ndërkohë, Banka e Anglisë , inkurajon jo vetëm lidhjet brenda institucionit, por aktualisht, aty punojnë individë, gjyshërit e të cilëve kanë qenë gjithashtu staf i bankës. Ky shembull vërteton faktin që për të njëjtin fenomen, qasjet mund të jenë të ndryshme dhe se ajo që në një organizatë konsiderohet nepotizëm, nëse babain e zëvendëson fëmija, në një tjetër organizatë ky zëvendësim konsiderohet si ruajtje e vlerave më të mira. Pikërisht në këtë këndvështrim, mund të vërehet larmia e qasjeve që krijohen për të njëjtat fenomene në organizata të ndryshme.

Në tregun shqiptar të punës fenomeni i nepotizmit ka të bëjë pikërisht me mungesën e implementimit të asaj “ideologjie” të quajtur meritokraci. Duke mos e konsideruar këtë ideologji si një element të nevojshëm, e cila duhet të gjejë domosdoshmërisht pasqyrim në rregullat e rekrutimit dhe të promovimit në karrierë sepse krijon menjëherë impakt tek përmirësimi i menaxhimit, ndoshta e ardhmja do të krijojë një ndarje të re mes organizatave që e zbatojnë dhe atyre që nuk e përfillin kriterin e “meritokracisë”, duke gjeneruar vazhdimisht krijimin e “rrjeteve” nepotike. Rrjetet “nepotike” mund të kenë në përbërje të tyre individë, të cilët nuk aspirojnë karrierën nëpërmjet promovimit gradual në punë si rezultat i përvojës dhe arritjeve, por këta krijojnë pikërisht “klimën” e kundërt në organizatë duke përdorur moton “e di vetë shefi se çfarë bën”. Një lloj vlerësimi i përgjithshëm mund të bëhet edhe aktualisht mes organizatave në tregun shqiptar të punës. Organizatat që karakterizohen nga zbatimi i parimeve të manaxhimit modern janë zakonisht më të synuarat për individët punëkërkues. Sektori bankar, ngjan thuajse i plotësuar me parimet e menaxhimit dhe të mirëfunksionimit të administrimit të burimeve njerëzore, ku shkallët e karrierës kanë një përcaktim relativisht të qartë. Ndryshe është në organizata të tjera jashtë këtij sektori, ku shpesh kompetencat janë të përziera dhe rrjedhimisht, individët gjenden në vështirësi për zgjidhjen e problemeve. Megjithatë, vetë menaxhimi i burimeve njerëzore, në tregun shqiptar ende nuk i ka shpëtuar konotacionit negativ të së kaluarës dhe si çdo “qasje” e re, edhe ky element kërkon kohën e vet për të fituar statusin e elementit më të rëndësishëm të menaxhimit të organizatës.Aleksandra Çitozi

Shumica e teorive konsiston në faktin se televizioni duke patur një impakt të madh mbi shoqërinë nëpërmjet përmbajtjes së programeve të tij dhe efektit tek teleshikuesit, mund të ketë një pushtet të pakontrolluar, të aftë për të injektuar në shoqëri doza të mëdha informacioni, por edhe dhune.

Kështu mendohet se bën të mundur ndryshime radikale të ambientit real e nga kjo gjë mund të merren modele të gabuara për t’u imituar, me rezultatin që mendjet modifikohen si pasojë e këtij ndikimi. E nëse dhuna është e pranishme në televizione, gjithnjë sipas këtyre teorive, njerëzit dhe veçanërisht fëmijët bëhen automatikisht më të dhunshën.

 Përsa i përket këtij aspekti shoqëria shqiptare është një laborator i gjallë eksperimentimi duke qenë se në një hark kohor prej njëzet vitesh ka ndërruar rrënjësisht gjithçka që lidhet me televizionin.

 Nga viti ’90 kur kishim vetëm një kanal shtetëror që transmetonte vetëm pesë orë në ditë, kemi mbërritur sot me një mori kanalesh televizivë, me programacion të shumëllojtë dhe të pasur. Po të llogarisim edhe kanalet dixhitalë tematikë ose jo, gama rritet shumë më tepër.

 Pse ne shqiptarët jemi një laborator i gjallë i ndikimeve të televizionit në shoqëri? Në asnjë shoqëri perëndimore nuk mund të shihen efektet që ka televizioni mbi të sesa tek kjo e jona. Dhe ja pse.

 Gjatë kohës së diktaturës, njerëzit në ato zona ku mund të ndiqej në mënyrë ilegale transmetimi i kanaleve të huaja sidomos ato italiane, ishin më të informuar mbi kronikën, politikën, shoqërinë, muzikën dhe kinematografinë në botë. Dhe në këtë pjesë të shoqërisë viheshin re elementë civilizimi më të mëdha sesa në pjesët e tjera të saj, që ishin të privuara për pozicionin e tyre gjeografik.

 Kjo dukej që në elementët e thjeshtë jetësorë lidhur me komunikimin apo përditshmërinë e jetësës, duke i krijuar kësaj përqindje të vogël të popullsisë të kishin njohuri dhe për rrjedhojë një stil jetese ndryshe nga pjesa tjetër.

 Por le të shohim konkretisht reagimin e shoqërisë sonë, në momentet më domethënëse të saj dhe le ti rakordojmë ato më hapat e zhvillimit të televizionit. Në prag të rënies së komunizmit ne dukeshim sikur ishim një shoqëri e formuar nga pikëpamja sociale edhe pse e varfër ekonomikisht. Masivizimi i shkollës, punësimi që kapte shifra të larta dhe kriminaliteti ishte fare i ulët.

 Në këtë fazë sociale televizioni ishte pothuajse i papërfishëm në ndikim e tij te shoqëria. Pas rënies së diktaturës, fillimi i viteve ’90 u shoqërua me një periudhë dhune që nuk ishte parë ndonjëherë në historinë tonë. Kriminaliteti dhe mikrokriminaliteti u shtuan aq shumë sa tërë popullsia kërcënohej.

 Përdhunimet ishin fenomeni më i përhapur i asaj kohe e respekti për jetën ishte shumë i ulët. Të mbetur në primitivitet nga varfëria dhe izolimi, kush na bëri të dhunshëm derisa televizioni ishte pothuaj inekzistent?

 Një moment tjetër i rëndësishëm është edhe viti ’97, kur shoqëria shqiptare tregoi sa barbare ishte, duke çuditur edhe vendet e tjera nëpërmjet pamjeve tronditëse që transmetoheshin nga kanalet e huaja.

 Edhe deri në këtë kohë ekzistonte vetëm televizioni shtetëror që kishte shtuar programacionet e tij, por që nuk kishte arritur të ishte përcaktues në formimin dhe civilizimin e popullsisë. Pra, nga kjo pikëpamje ishte pak a shumë si të mos kishte tv.

 Atëhere pse ne, të pa “formuar keq nga tv”, ishim aq të dhunshëm, kishim kriminalitet të jashtëzakonshëm dhe nuk i kushtonim aspak rëndësi jetës së tjetrit?

 Çdo të thoshin në këtë rast studiuesit dhe filozofët që e quajnë televizionin një “mësuese të keqe”?

Sot shoqëria shqiptare është padyshim ndryshe nga sa më parë edhe për shkak të zhvillimit të televizionit dhe ndikimit të tij.

 Natyrisht, që në morinë e madhe të kanaleve dhe të programeve televizive ka edhe gjëra që nuk kanë vlerë apo që nuk të mësojnë asgjë, por të gjitha kanë një funksion të rëndësishëm. Atë të zënies të kohës së lirë, që në pamundësi apo në mungesë dëshire për të bërë diçka tjetër, të argëton dhe të “zë mendjen”, duke mos i dhënë mundësinë trurit të elaborojë streset, pakënaqësitë, urrejtjet, mllefet, perversitetet apo psikopatitë individuale të fshehura edhe në fytyrën më të pafajshme.